Bach, Altenburg & Trost-orgel

De eerst gedocumenteerde ontmoeting tussen Johann Sebastian Bach en orgelmaker Trost is in verband te brengen met de gereedkoming van het Trost-orgel voor de Schloßkirche te Altenburg in 1739. Het bezoek van Bach, dat gelijktijdig met een bezoek van Johann Adolph Scheibe plaatsvond, is in een document van hertog Kammer overgeleverd: '... es haben auch verschiedene andere Kenner, die solches Orgelwerk vor der Übergabe aus Curiosite besehen und bespielet, als in sonderheit der Capellmeister Bach zu Leipzig und Capellmeister Scheibe denselben einen besonderen Ruhm beygeleget...' Een ander document geeft weer dat Bach zich '... auf dieser Orgel ... hören laßen, und beyläuffig von der Construction des Wercks judiciret, daß es gut dauerhafft sey, und daß der Orgelmacher in Ausarbeitung ieder Stimme Eigenschafft und behöriger Lieblichkeit wohl reussiret habe.' 535 blz. Het document laat ook zien dat Trost het toestaat om voor de orgeloplevering een musicus aan te trekken 'worzu auch besagter Capelmeister Bach sich auf bereits beschehenes ersuchen mit offeriret haben mag.'  Wilfried Schrammek heeft het vermoeden dat er tussen Bach en Trost een 'längeren und positiven' contact moet hebben plaatsgevonden. 537 blz 72 Een ander bezoek van Bach in de Altenburger Schloßkirche bericht een document in de Dresdner Gelehrten Anzeigen uit 1798: 'waar aangegeven wordt dat: 'Das Nachgeben des Organisten gegen die singende Gemeinde ist besser als sich durchsetzen wollen. Nur wenige vermögen die Gemeinde so zu lenken wie der alte Bach, der auf der großen Orgel in Altemburg einmal den Glauben aus D-moll spielte, beim zweiten Vers aber die Gemeinde ins Es-moll hob, und beim dritten gar ins E-moll. Das konnte aber auch nu rein Bach und eine Orgel in Altenburg. Das sind und haben wir nicht alle.' Als 'große Orgel' zal het Trost-Orgel bedoeld zijn; de beide andere orgels in Altenburg voldoen niet aan deze uitspraak. Tenslotte laat zich in een handschrift van de B-A-C-H-fuga van Johann Ludwig Krebs de volgende notatie vinden: 'Diese Fuge ist wegen des Themas BACH berühmt, welche der Verfasser auf der Orgel ausgeführt, da man ihm sagte, daß der alte Sebastian Bach in der Kirche sey.'  In hoeverre de Bach gecharmeerd was van het werk van orgelbouwer Trost is niet te zeggen. Het is opmerkelijk dat Bach bij de in 1743 geplande orgelnieuwbouw voor de St. Wenzelkirche te Naumburg de raad van Naumburg in contact bracht met Zacharias Hildebrandt terwijl er door Trost ook een dispositie-ontwerp was gemaakt en doet vermoeden dat hij meer fiducie had in Hildebrandts werkzaamheden dan in die van Trost. Anderzijds kan de keuze voor Hildebrandt evengoed uit pragmatisch oogpunt gemaakt zijn, van Trost was immers bekend dat hij enorm lang over zijn werkzaamheden deed.


Altenburg, Schloßkirche (St. Georg) - Trost-orgel


Historische gegevens


Bouwer

Tobias Gottfried Heinrich Trost


Jaar van oplevering

1739


Technische gegevens


Werkindeling

Hauptwerk, Oberwerk, Pedal

Dispositie


Hauptwerk (I)

16 stemmen


Groß-Quintadena 16'

Flaute traverse 16'

Principal 8'

Bordun 8'

Spitzflöte 8'

Viol di Gamba 8'

Rohrflöte 8'

Octava 4'

Klein Gedackt 4'

Quinte 3'

Superoctave 2'

Blockflöte 2'

Sesquialtera II

Mixtur VI-IX

Trompete 8'

Glockenspiel (c1-c3)


Oberwerk (II)

14 stemmen


Geigenprincipal 8'

Lieblich Gedackt 8'

Vagarra 8'

Quintadena 8'

Hohlflöte 8'

Gemshorn 4'

Flaute II 4'

Nasat 3'

Octav 2'

Waldflöte 2'

Superoctava 1'

Cornet V

Mixtur IV-V

Vox humana 8'


Pedal

7 stemmen (5 transmissies)


Anders schrijven zie boek

Principalbaß 16'

Groß-Quintadena 16' (t)

Flaute traverse 16' (t)

Violonbaß 16'

Subbaß 16'

Octavenbaß 8'

Bordun 8' (t)

Octave 4' (t)

Mixtur VI-IX (t)

Posaune 32'

Posaune 16'

Trompete 8'


(t) = transmissie


Speelhulpen

Tremulant Hauptwerk

Tremulant Oberwerk


Koppels

Hauptwerk-Oberwerk (Clavier Coppel)

Hauptwerk-Pedal (Wind Coppel)


Manuaalomvang C-c3

Pedaalomvang C-c1


Windvoorziening 4 balgen (Manuale)

2 grote balgen (Pedal)


Winddruk (1739)

Manuale 30°

Pedal 29°


Bijzonderheden

  • Trompete 8' in Hauptwerk gereconstrueerd naar pijpwerk van Trost